دریافت پاسپورت برای کودکان و نوجوانان، یکی از دغدغههای اصلی والدینی است که قصد سفر خارجی یا مهاجرت دارند. شاید در نگاه اول تصور کنید که گرفتن گذرنامه برای فرزندتان مشابه بزرگسالان است، اما واقعیت این است که قوانین ترکیه برای افراد زیر 18 سال (صغیر)، به دلیل حساسیتهای قانونی و جلوگیری از کودکربایی یا اختلافات خانوادگی، بسیار سختگیرانهتر و پیچیدهتر است.
در سال 2026، دولت ترکیه تغییرات مهمی در هزینهها و فرآیندهای اداری اعمال کرده است. اگر به دنبال پاسخ سوالاتی مانند «آیا برای نوزاد هم پاسپورت لازم است؟»، «هزینههای جدید چقدر است؟» یا «اگر پدر و مادر جدا شده باشند، شرایط چگونه است؟» هستید، این راهنمای کامل برای شما نوشته شده است. ما در این مقاله، تمامی مراحل، مدارک و چالشهای حقوقی را به زبان ساده بررسی میکنیم.
1. چرا قوانین اخذ پاسپورت برای زیر 18 سال متفاوت است؟
در سیستم حقوقی ترکیه، فرد تا زمانی که به سن 18 سال تمام نرسیده باشد، دارای «اهلیت قانونی کامل» نیست. این بدان معناست که کودک نمیتواند به تنهایی برای دریافت مدارک هویتی مهمی مثل پاسپورت اقدام کند. دولت ترکیه برای حفاظت از حقوق کودکان و اطمینان از اینکه هیچ کودکی بدون رضایت والدین یا سرپرستان قانونی خود از کشور خارج نمیشود، لایههای امنیتی متعددی را در پروسه صدور گذرنامه قرار داده است.
دو تفاوت اصلی و بنیادین در پاسپورت کودکان نسبت به بزرگسالان وجود دارد که باید از همین ابتدای کار بدانید:
- محدودیت اعتبار 5 ساله: بر خلاف بزرگسالان که میتوانند پاسپورت 10 ساله بگیرند، برای کودکان زیر 18 سال، حداکثر اعتبار پاسپورت 5 سال است. دلیل این امر تغییرات سریع چهره کودکان در سنین رشد است که باعث میشود سیستمهای تشخیص چهره (بیومتریک) در مرزها نتوانند چهره 10 سال بعد کودک را شناسایی کنند.
- ضرورت اجازه والدین: هیچ کودکی نمیتواند بدون اجازه کتبی و رسمی پدر و مادر (یا قیم قانونی) پاسپورت دریافت کند.
2. مهمترین شرایط گرفتن پاسپورت ترکیه برای کودکان و افراد زیر 18 سال
برای اینکه بتوانید برای فرزندتان پاسپورت ترکیه بگیرید، باید شرایط اولیه زیر را داشته باشید. این قوانین بر اساس "قانون پاسپورت شماره 5682" و آخرین بخشنامههای سال 2026 تنظیم شدهاند.
قانون اصل خون و تابعیت در پاسپورت ترکیه (تولد در خاک ترکیه)
بسیاری از افراد تصور میکنند که اگر فرزندشان در خاک ترکیه به دنیا بیاید، به صورت خودکار شهروند ترکیه میشود و میتواند پاسپورت بگیرد. این تصور اشتباه است.
سیستم تابعیت ترکیه بر اساس «اصل خون» (Jus Sanguinis) است. یعنی تابعیت از طریق پدر یا مادر ترک به فرزند منتقل میشود.
تولد در بیمارستانهای ترکیه به تنهایی هیچ حقی برای دریافت پاسپورت ایجاد نمیکند، مگر اینکه والدین (یا حداقل یکی از آنها) شهروند ترکیه باشند یا اقامت دائم و حق شهروندی را دریافت کرده باشند.
استثنا: تنها زمانی که نوزاد متولد شده در ترکیه، هیچ تابعیت دیگری نتواند بگیرد (بیتابعیت یا Stateless شود)، ممکن است تحت شرایط خاصی تابعیت ترکیه به او اعطا شود.
الزامات قانونی حضور والدین و کودکان
در هنگام درخواست پاسپورت در اداره نفوس (Nüfus Müdürlüğü)، قانون سفت و سختی وجود دارد:
- حضور فیزیکی کودک الزامی است: حتی اگر فرزند شما یک نوزاد چند روزه است، باید در اداره نفوس حضور داشته باشد تا مامور دولتی هویت او را تایید کند.
- حضور همزمان پدر و مادر: بهترین و بیدردسرترین حالت این است که پدر و مادر هر دو با هم به همراه کودک مراجعه کنند. در این صورت با امضای فرمها در حضور مامور، رضایت خود را اعلام میکنند.
3. مدارک لازم برای گرفتن پاسپورت ترکیه افراد زیر 18 سال (لیست کامل)
جمعآوری دقیق مدارک قبل از مراجعه به اداره نفوس، از اتلاف وقت و هزینههای اضافی جلوگیری میکند. نقص در پرونده، شایعترین دلیل برگشت خوردن درخواستهاست.
لیست مدارک مورد نیاز در سال 2026 عبارتند از:
- اصل کارت ملی ترکیه (T.C. Kimlik Kartı): کودک باید دارای کارت هویت جدید (کیملیک) باشد. اگر هنوز کارت ملی قدیمی دارد یا اصلا کارت نگرفتهاید، باید همزمان یا قبل از پاسپورت برای آن اقدام کنید.
- 2 قطعه عکس بیومتریک: حتی برای نوزادان یک روزه هم عکس بیومتریک الزامی است.
مشخصات: ابعاد 50 در 60 میلیمتر، پسزمینه کاملاً سفید، بدون روتوش، صورت کاملاً رو به دوربین.
نکته مهم برای نوزادان: عکسهای خانگی معمولاً پذیرفته نمیشوند. بهتر است به عکاسیهایی مراجعه کنید که تخصص عکس کودک دارند، زیرا چشمها باید باز و دهان بسته باشد و هیچ سایهای روی صورت نیفتد. - رضایتنامه محضری (Muvafakatname): این مدرک در صورتی لازم است که یکی از والدین نتواند در اداره نفوس حضور پیدا کند (در بخشهای بعدی مفصل توضیح میدهیم).
- رسید پرداخت هزینهها: شامل هزینه دفترچه (Defter Bedeli) و عوارض (Harç). بهتر است رسید کاغذی را همراه داشته باشید، هرچند معمولاً در سیستم دیده میشود.
- پاسپورت قدیمی (در صورت وجود): اگر کودک قبلاً پاسپورت داشته و منقضی شده، باید اصل آن را تحویل دهید.
4. مراحل درخواست پاسپورت ترکیه برای کودکان (راهنمای گامبهگام)
فرآیند درخواست پاسپورت در سال 2026 کاملاً سیستماتیک شده است. این مراحل را به ترتیب طی کنید:
گام اول: دریافت نوبت (Randevu)
- شما نمیتوانید بدون نوبت قبلی به اداره نفوس مراجعه کنید.
- به وبسایت رسمی randevu.nvi.gov.tr مراجعه کنید.
- گزینه "Pasaport" را انتخاب کنید.
- نوع پاسپورت را "Umuma Mahsus (Bordo)" انتخاب کنید.
- اطلاعات کودک را وارد کرده و نزدیکترین اداره نفوس به محل سکونت خود را انتخاب نمایید.
گام دوم: واریز هزینهها
- قبل از زمان نوبت، باید هزینهها را پرداخت کنید.
- میتوانید از طریق وبسایت اداره مالیات (ivd.gib.gov.tr) یا اپلیکیشنهای بانکی (مثل زراعت بانک، ایش بانک و...) پرداخت را انجام دهید.
- هشدار: هنگام پرداخت، حتماً کد ملی (TCKN) کودک را وارد کنید، نه کد ملی خودتان را. پرداخت باید به نام متقاضی پاسپورت باشد.
گام سوم: مراجعه حضوری
- در روز و ساعت تعیین شده، به همراه کودک و مدارک به اداره نفوس بروید.
- اگر کودک بالای 12 سال است، از او انگشتنگاری میشود.
- برای کودکان زیر 12 سال، انگشتنگاری انجام نمیشود اما حضورشان برای تایید هویت بصری الزامی است.
گام چهارم: تحویل پاسپورت
پاسپورت در اداره نفوس تحویل داده نمیشود. پس از چاپ در مرکز آنکارا، توسط پست PTT به آدرس منزل شما ارسال میشود.
5. قوانین رضایت والدین، حضانت و شرایط طلاق در پاسپورت کودکان
این بخش پیچیدهترین قسمت ماجراست و بیشترین سوالات کاربران مربوط به همین موضوع است. قانون ترکیه در مورد "حق ولایت" و "رضایت" بسیار دقیق است.
الف) شرایط رضایتنامه برای والدین متأهل
اگر پدر و مادر با هم زندگی میکنند، رضایت هر دو نفر برای صدور پاسپورت واجب است. اگر پدر نمیتواند بیاید (مثلاً سر کار است یا در شهر دیگری است)، باید به دفتر اسناد رسمی (Noter) برود و سندی به نام "Muvafakatname" (موافقتنامه) تنظیم کند که در آن صراحتاً اجازه دریافت پاسپورت برای فرزندش را داده است. مادر باید اصل این برگه را هنگام درخواست ارائه دهد.
ب) دریافت پاسپورت فرزند توسط والدین طلاق گرفته (حضانت)
اگر طلاق گرفتهاید، حق امضا برای پاسپورت با کسی است که حضانت قانونی را بر عهده دارد.
- حکم دادگاه ترکیه: باید اصل حکم دادگاه که حضانت را به شما داده و مهر "قطعیت" دارد، ارائه کنید. در این صورت نیازی به رضایت همسر سابق نیست.
- مشکل بزرگ (طلاق در خارج از ترکیه): اگر شما مثلاً در ایران یا آلمان طلاق گرفتهاید و حضانت دارید، این حکم در ترکیه اعتبار ندارد مگر اینکه مراحل قانونی را طی کرده باشید. سیستم ترکیه شما را هنوز "متأهل" میشناسد.
- راه حل: باید حکم طلاق خارجی خود را در دادگاههای ترکیه "تنفیذ" (Tenfiz) کنید یا از طریق ماده قانونی 27/الف در اداره نفوس ثبت نمایید. تا زمانی که طلاق شما در سیستم ترکیه ثبت نشود، باید رضایت پدر/مادر بچه را داشته باشید، حتی اگر سالهاست جدا شدهاید.
ج) شرایط پاسپورت کودک در صورت فوت یکی از والدین
اگر یکی از والدین فوت کرده باشد، والدِ در قید حیات، ولیِ قهری کودک محسوب میشود و به تنهایی میتواند درخواست پاسپورت دهد. ارائه گواهی فوت (که در سیستم ثبت شده باشد) کافی است.
6. هزینه پاسپورت ترکیه برای کودکان در سال 2026 و مدت اعتبار
در سال 2026 شاهد افزایش قابل توجه هزینههای دولتی بودهایم. هزینهها شامل دو بخش است:
- هزینه دفترچه (Defter Bedeli): قیمت فیزیکی خود پاسپورت.
- هزینه عوارض (Harç Bedeli): مالیاتی که بابت مدت اعتبار میدهید.
نکته حیاتی: برای کودکان زیر 18 سال، پاسپورت 10 ساله صادر نمیشود. حتی اگر هزینه 10 ساله را بپردازید، پاسپورت 5 ساله دریافت خواهید کرد. بنابراین به صرفهترین گزینه، انتخاب مدت 3 سال و بالاتر است که برای کودکان همان 5 سال صادر میشود.
| مدت اعتبار | هزینه عوارض (Harç) | هزینه دفترچه (Defter) | جمع کل پرداختی (لیر) |
|---|---|---|---|
| 6 ماه | 2,806.50 | 1,351.00 | 4,157.50 |
| 1 سال | 4,103.00 | 1,351.00 | 5,454.00 |
| 2 سال | 6,698.50 | 1,351.00 | 8,049.50 |
| 3 سال | 9,516.00 | 1,351.00 | 10,867.00 |
| 3 سال به بالا (تا 5 سال برای کودکان) | 13,410.40 | 1,351.00 | 14,761.40 |
تحلیل اقتصادی: اگر قصد سفرهای متعدد دارید، پرداخت هزینه "3 سال به بالا" (14,761 لیر) منطقیترین گزینه است، زیرا با این مبلغ پاسپورت 5 ساله دریافت میکنید و تا 5 سال از شر افزایش قیمتهای سالانه و دردسر تمدید راحت میشوید.
معافیت هزینه پاسپورت دانشجویی ترکیه (Harçsız Pasaport)
یک خبر خوب برای دانشآموزان! اگر فرزند شما دانشآموز (مدرسه یا دانشگاه) است و زیر 25 سال سن دارد، میتواند از پرداخت هزینه سنگین "عوارض" (Harç) معاف شود.
- در این حالت فقط باید هزینه دفترچه (1,351 لیر) را بپردازید.
- برای استفاده از این طرح، باید گواهی اشتغال به تحصیل (Öğrenci Belgesi) معتبر داشته باشید که در سیستم دولتی ترکیه ثبت شده باشد.
7. شرایط پاسپورت برای کودکان دو تابعیتی و مشکلات رایج
مشکل تفاوت نام در دو پاسپورت
بسیاری از ایرانیان مقیم ترکیه که فرزند دوتابعیتی دارند، با مشکل تفاوت دیکته اسم مواجه میشوند (مثلاً در پاسپورت ایرانی "Mohammad" و در ترک "Mehmet").
توصیه: هنگام خرید بلیط هواپیما، دقیقا از اسمی استفاده کنید که در پاسپورتی که میخواهید با آن وارد کشور مقصد شوید، درج شده است.
قوانین ترکیه اجازه نمیدهد نام خانوادگی کودک با نام خانوادگی پدر متفاوت باشد (مگر در شرایط بسیار خاص قانونی). بنابراین تغییر نام خانوادگی در پاسپورت ایرانی، به صورت خودکار در پاسپورت ترک اعمال نمیشود.
اقدام از خارج ترکیه (کنسولگریها)
اگر در خارج از ترکیه زندگی میکنید، باید به کنسولگری مراجعه کنید. مراحل مشابه داخل است اما:
- هزینهها معمولاً به ارز محلی (یورو/دلار) دریافت میشود.
- زمان صدور طولانیتر است (7 تا 10 روز).
- برای امضای موافقتنامه (Muvafakatname)، اگر یکی از والدین در کشور دیگری است، میتواند به کنسولگری ترکیه در آن کشور مراجعه کرده و رضایتنامه را تنظیم و ارسال کند.
8. سوالات متداول درباره پاسپورت ترکیه برای زیر 18 سال
1. آیا نوزاد تازه متولد شده هم پاسپورت جداگانه میخواهد؟
بله. دوران همراه بودن نام فرزند در پاسپورت والدین تمام شده است. هر فرد، حتی یک روزه، باید پاسپورت مستقل و عکسدار داشته باشد.
2. صدور پاسپورت چقدر طول میکشد؟
در شرایط عادی در داخل ترکیه بین 1 تا 4 روز کاری. در فصلهای شلوغ (مثل تابستان) یا اگر از خارج کشور اقدام کنید، ممکن است تا 10 روز طول بکشد.
3. آیا مادر میتواند بدون اجازه پدر برای فرزند پاسپورت بگیرد؟
خیر، مگر اینکه مادر حکم قطعی دادگاه برای "حضانت" را داشته باشد یا پدر فوت کرده باشد. در غیر این صورت، حتی اگر پدر سالها غایب باشد، رضایت او یا حکم دادگاه الزامی است.
4. اعتبار پاسپورت فرزندم تمام شده، آیا میتوانم آن را تمدید کنم؟
در سیستم ترکیه چیزی به نام "تمدید" (Extension) وجود ندارد. باید مجدداً تمام مراحل را طی کنید و پاسپورت "جدید" بگیرید (تعویض دفترچه).
5. عکس نوزادم را خودم با گوشی گرفتم، قبول میکنند؟
به احتمال 90٪ خیر. سیستمهای بیومتریک بسیار حساس هستند. سایه پشت گوش، بسته بودن چشم یا باز بودن دهان باعث رد شدن عکس میشود. حتما به عکاسی بیومتریک مراجعه کنید.
نتیجهگیری نهایی
دریافت پاسپورت برای فرزندان زیر 18 سال در ترکیه، فرآیندی قانونمند و دقیق است. کلید موفقیت در این مسیر، داشتن کارت هویت جدید، توافق والدین و آگاهی از هزینهها است. اگر شرایط پیچیدهای مانند طلاق خارجی دارید، حتماً قبل از رزرو نوبت و پرداخت هزینه، با یک کارشناس یا مشاور حقوقی مشورت کنید تا پول و وقتتان هدر نرود.
