مقدمه: چرا ترکیه دروازه تجارت نوین برای ایرانیان است؟
در آغاز دهه سوم قرن بیست و یکم، ترکیه دیگر فقط یک همسایه جغرافیایی برای ایران نیست؛ این کشور به شریانی حیاتی برای تنفس اقتصادی و تنها مسیر امن برای دسترسی به بازارهای جهانی تبدیل شده است. برای فعالان اقتصادی و کارآفرینان ایرانی که سالهاست با محدودیتهای تحریمی و بنبستهای بانکی دستوپنج نرم میکنند، استانبول و آنکارا فراتر از مقاصد توریستی هستند. این شهرها اکنون سکوهای پرتابی مطمئن به سوی تجارت آزاد محسوب میشوند.
با این حال، ورود به این بازار پیچیده و در حال تحول، نیازمند عبور از پیشفرضهای سنتی است. بسیاری از تجار با ذهنیت قوانین ایران وارد ترکیه میشوند و به دنبال مفاهیمی همچون «کارت بازرگانی فیزیکی» میگردند. اما باید بدانید که در نظام حقوقی نوین ترکیه (Turkish Commercial Code)، مفهوم کارت بازرگانی به آن شکلی که در ایران وجود دارد، تعریف نشده است.
در ترکیه، قابلیت تجارت یک امتیاز جداگانه نیست که به شخص اعطا شود، بلکه جزئی جداییناپذیر از «شخصیت حقوقی» است که تنها از طریق ثبت شرکت متولد میشود. این گزارش تحلیلی، شکاف میان قوانین روی کاغذ و واقعیتهای اجرایی بازار ترکیه در سالهای 2025 و 2026 را پر میکند و شما را با تغییرات بنیادین هزینهها و قوانین آشنا میسازد.
فصل اول: کارت بازرگانی ترکیه چیست؟ (افسانه در برابر واقعیت)
آیا کارت بازرگانی فیزیکی در ترکیه وجود دارد؟
در نظام اداری ایران، بازرگان برای ترخیص کالا از گمرک نیازمند ارائه فیزیک «کارت بازرگانی» است. همین ذهنیت باعث شده هزاران ایرانی با جستجوی عبارت «اخذ کارت بازرگانی در ترکیه» وارد مسیرهای اشتباه شده یا طعمه مشاوران غیررسمی شوند. واقعیت این است که در ترکیه، واژه «کارت بازرگانی» میتواند به دو سند متفاوت اشاره داشته باشد که هیچکدام دقیقاً معادل نسخه ایرانی نیستند.
اولین سند، کارت شناسایی تاجر (Tacir Kartı) است. این یک کارت هوشمند است که توسط اتاق بازرگانی (مثلاً ITO در استانبول) صادر میشود. برخلاف تصور عموم، این کارت مجوز واردات و صادرات نیست؛ بلکه صرفاً یک سند هویتی است که عضویت دارنده آن در اتاق بازرگانی را اثبات میکند. کاربرد آن بیشتر در دریافت تسهیلات رفاهی و اثبات اعتبار تجاری در سفارتخانهها برای ویزاست.
دومین سند که اهمیت حقوقی دارد، گواهی فعالیت (Faaliyet Belgesi) است. این همان سندی است که گمرک و بانکها از شما میخواهند. گواهی فعالیت تایید میکند که شرکت شما فعال است، ورشکسته نشده و دارای حق امضا میباشد. بنابراین، قدرتی که ایرانیان در «کارت بازرگانی» جستجو میکنند، در ترکیه در دلِ «روزنامه رسمی تاسیس» و «گواهی فعالیت» نهفته است.
تفاوتهای استراتژیک تجارت در ایران و ترکیه
درک تفاوتهای بنیادین میان این دو سیستم، سنگ بنای موفقیت شماست. در ایران، کارت بازرگانی دارای سقف واردات و رتبهبندی است. اما در ترکیه، محدودیتها بر اساس «سرمایه ثبتی» و «اعتبار بانکی» تعریف میشوند.
در ترکیه اصل بر «آزادی تجارت» است؛ یعنی هر شرکت ثبت شدهای حق دارد هر کالای قانونی را صادر یا وارد کند، مگر کالاهای خاص مثل دارو یا سلاح. در اینجا بوروکراسی برای شروع کار کمتر است، اما نظارتهای مالیاتی و حسابداری برای ادامه کار بسیار سختگیرانهتر از ایران اعمال میشود.
فصل دوم: انتخاب ساختار شرکت؛ مسئولیت محدود یا سهامی؟
برای حرکت در جاده تجارت ترکیه، انتخاب «وسیله نقلیه حقوقی» مناسب حیاتی است. انتخاب اشتباه بین شرکت با مسئولیت محدود (LTD) و شرکت سهامی (A.Ş) میتواند منجر به بدهیهای سنگین مالیاتی شود.
شرکت با مسئولیت محدود (LTD): محبوب اما با مسئولیت نامحدود مدیران
این ساختار رایجترین نوع شرکت برای کسبوکارهای کوچک و متوسط است و حدود 90٪ شرکتهای خارجی در ترکیه از این نوع هستند. در این مدل، شرکت میتواند حداقل یک و حداکثر 50 شریک داشته باشد. نکته مهم در سال 2026، افزایش حداقل سرمایه است. طبق قوانین جدید، حداقل سرمایه از 10,000 لیر به 50,000 لیر ترک افزایش یافته است. البته برای ایجاد اعتبار بانکی، توصیه میشود سرمایه اولیه حداقل 500,000 لیر در نظر گرفته شود.
اما پاشنه آشیل این نوع شرکت چیست؟ نکتهای که بسیاری نمیدانند این است که در شرکت LTD، مدیران در قبال بدهیهای عمومی (مالیات و بیمه) مسئولیت نامحدود دارند. یعنی اگر شرکت مالیات ندهد، اداره مالیات میتواند اموال شخصی مدیر را توقیف کند.
شرکت سهامی (A.Ş): دژ مستحکم برای سرمایهگذاران
برای پروژههای بزرگتر، شرکت سهامی گزینه برتر است. حداقل سرمایه در این نوع شرکتها در سال 2026 به 250,000 لیر ترک افزایش یافته است. مزیت طلایی شرکت سهامی این است که سهامداران (اگر عضو هیئت مدیره نباشند) هیچگونه مسئولیتی در قبال بدهیهای مالیاتی و بیمهای شرکت ندارند. همچنین نقل و انتقال سهام بسیار سادهتر و کمهزینهتر انجام میشود.
فصل سوم: مراحل گامبهگام ثبت شرکت و دریافت مجوزها
ثبت شرکت و دریافت قابلیتهای بازرگانی در ترکیه فرآیندی است که بین 5 تا 10 روز کاری زمان میبرد. این مسیر شامل چندین ایستگاه اداری مهم است.
1. تنظیم اساسنامه در سامانه مرسیس (MERSİS)
همه چیز با سامانه مرکزی ثبت تجاری آغاز میشود. نکته کلیدی برای سئو اساسنامه این است که در بخش «موضوع فعالیت»، نباید فعالیتها را محدود نوشت. عباراتی مانند «تجارت عمومی» و «واردات و صادرات کلیه کالاهای مجاز» باید درج شود تا در آینده برای واردات کالای جدید نیازمند تغییر اساسنامه و پرداخت هزینه اضافی نباشید.
2. دفترخانه (Noter) و هزینههای سال 2026
دفترخانهها قلب تپنده بوروکراسی ترکیه هستند. پاسپورت تمام شرکای خارجی باید ترجمه و تایید شود. باید توجه داشته باشید که طبق تعرفههای 2026، هزینههای دفتری افزایش چشمگیری داشته است. برای یک اساسنامه معمولی، هزینه نوتر میتواند به راحتی از 5,000 لیر فراتر رود.
3. دریافت کد مالیاتی و بخشنامه امضا (Imza Sirküleri)
پس از ثبت در اتاق بازرگانی و انتشار آگهی در روزنامه رسمی، نوبت به مهمترین سند برای تاجر خارجی میرسد: «بخشنامه امضا». مدیر عامل باید در دفترخانه نمونه امضای خود را ثبت کند. بدون این سند، افتتاح حساب بانکی، ترخیص کالا و حتی خرید سیمکارت شرکتی غیرممکن است.
فصل چهارم: هزینههای پنهان و آشکار (بودجهبندی 2026)
بسیاری از سرمایهگذاران تنها هزینه اولیه ثبت را میبینند و از هزینههای جاری غافل میشوند. در ادامه هزینههای واقعی را بررسی میکنیم.
هزینههای تاسیس (یک بار پرداخت)
شامل سرمایه اولیه (حداقل 50 هزار لیر برای LTD)، هزینههای دفترخانه، ثبت اتاق بازرگانی، روزنامه رسمی و حقالزحمه مشاور میشود. برای شروع کار در سال 2026، باید بودجهای بین 30,000 تا 60,000 لیر (بدون احتساب سرمایه اولیه) در نظر بگیرید.
هزینههای ماهانه پنهان (Running Costs)
این همان جایی است که بسیاری از کسبوکارهای نوپا را زمین میزند. شما باید ماهانه حقوق مشاور مالی قسمخورده (Mali Müşavir)، حق بیمه خویشفرما (Bağ-Kur) و حق تمبرهای متعدد را بپردازید. همچنین اگر دفتر فیزیکی دارید، مالیات بر اجاره (Stopaj) که معادل 20٪ اجارهبهاست، هزینه سنگینی خواهد بود. استفاده از دفاتر مجازی (Virtual Office) راهکاری قانونی برای حذف این هزینه مالیاتی است.
فصل پنجم: چالشهای بانکی و عبور از تحریمها
افتتاح حساب بانکی برای ایرانیان، سختترین مرحله کار است. بانکها بر اساس ملیت «ذینفع نهایی» عمل میکنند و رفتاری محافظهکارانه دارند.
استراتژی بانکهای دولتی (Ziraat و Vakıf)
زراعت بانک همچنان اصلیترین گزینه است. اما مراجعه به شعب شلوغ مثل آکسارای معمولاً به بنبست میخورد. استراتژی درست، مراجعه به شعب مناطق تجاری خلوتتر است. همچنین اکثر بانکها درخواست مسدود کردن مبلغی (Deposit) برای مدت 1 تا 3 ماه را دارند.
مدارک حیاتی جدید
علاوه بر مدارک شرکت، بانکها ممکن است قبض آب یا برق از محل سکونت شما در ایران (ترجمه شده) را بخواهند تا آدرس واقعی شما احراز شود. همچنین داشتن یک طرح توجیهی (Business Plan) شفاف که منشأ پول را توضیح دهد، کلیدی است.
فصل ششم: عملیات صادرات و واردات و نقش اتحادیهها
پس از ثبت شرکت و افتتاح حساب، نوبت به تجارت میرسد. در اینجا مفهوم کارت بازرگانی در قالب «عضویت در اتحادیه صادرکنندگان» (İhracatçı Birlikleri) معنا پیدا میکند.
طبق قانون، هر صادرکنندهای باید عضو اتحادیه مربوط به کالای خود باشد. بدون شماره عضویت در این اتحادیه، سیستم گمرک اجازه ثبت اظهارنامه صادراتی را نمیدهد. همچنین برای واردات، اسنادی مثل گواهی مبدا و گواهی کنترل (برای مواد غذایی و شیمیایی) حیاتی هستند. اگر کالا از اروپا میآید، سند ATR باعث معافیت گمرکی میشود که مزیت بزرگی برای شرکتهای ترک است.
فصل هفتم: اقامت و شهروندی از طریق ثبت شرکت
بسیاری تصور میکنند با ثبت شرکت بلافاصله اقامت کاری میگیرند. اما قانون 5 کارمند ترک مانع اصلی است. برای دریافت اجازه کار (Work Permit)، شرکت باید حداقل 100,000 لیر سرمایه پرداخت شده داشته باشد و به ازای هر کارمند خارجی، 5 شهروند ترک را استخدام و بیمه کند.
خوشبختانه یک معافیت 6 ماهه برای شرکتهای تازهتاسیس وجود دارد، اما پس از آن هزینهها به شدت بالا میرود. برای کسانی که سرمایه بالاتری دارند، خرید ملک به ارزش 400 هزار دلار یا سپرده بانکی 500 هزار دلاری، مسیرهای سریعتری برای رسیدن به پاسپورت ترکیه هستند.
سخن پایانی: چکلیست موفقیت
ورود به بازار ترکیه در سال 2026، نیازمند تغییر نگرش از «اخذ مجوز» به «مدیریت شرکت» است. فراموش نکنید که حسابدار شما (CPA) مهمترین شریک تجاریتان است؛ یک حسابدار بد میتواند با اشتباهات مالیاتی جریمههای سنگینی برایتان بتراشد. زبان تجارت را بیاموزید و از سیستمهای غیررسمی انتقال پول دوری کنید تا در اکوسیستم شفاف مالی ترکیه دوام بیاورید.
